Интервју со Ијан Мекјуан

Мекјуан е современ британски писател, автор на повеќе од 10 романи, 2 збирки раскази, неколку филмски сценарија, книги за деца и либрета. Се смета за еден од најмрачните истражувачи на човековата сексуалност во британската литература...

Дали Ви беше тешко кога ја гледавте адаптацијата на „Искупување“? Дали се чувствувате посесивен во врска со Вашите дела?

Прилично сум навикнат на процесот. Мислам дека ова е петта или шеста од моите приказни или романи според кои е направен филм. Сигурен сум дека би бил посесивен доколку си дозволам да се вклучам во пишувањето на сценариото. Постојат многу причини зошто не го правам тоа. Го сторив тоа еднаш со „Невиност“ и Џон Шлезингер, и тоа беше прилично тежок процес затоа што сите – режисерот, дизајнерите, актерите, буквално секој – имаа свои идеи и ме напаѓаа со нив. И одеднаш се наоѓате истеран од вашата позиција на Бог во машината. Подобро е да се има некој кој слободно ќе може да го направи тоа. Но, не можам сосема да си заминам, па затоа сакам да бидам вклучен. Ми се допаѓа процесот на снимање филм, а уживам и во заедничките проекти. Не сум сигурен дека го имам најлошиот од двата света или најдобриот.

Едно од најдобрите нешта во вашата книга (се мисли на „Искупување“) е начинот на кој влегувате во главата на Бриони Талис, 13 годишна девојка. Дали бевте загрижен што филмот е медиум во кој е потешко да се влезе во главата на ликот?

Знаете, невозможно е филмот да ви го понуди она што романот може да ви го даде, а тоа е чувството дека се движите низ мислите на ликовите и низ нивната свест. Но, мора да го направите најдобро од она што го имате, а тоа во филмот значи дека во голем обем зависите од актерот, кој може на некој начин да предизвика да ја почувствуваме илузијата дека можеме да го следиме процесот на мислата. А мислам дека изборот Бриони да ја игра Соирс Ронан беше навистина мудар. Таа девојка која е добра за гледање, целосно интуитивна млада актерка.

Порано во Вашата кариера бевте позната како „Ијан Страшниот“. Иако сега во Вашето творештво има помалку од елементите што вие ги нарекувате мрачни и насилни, кои беа карактеристични за вашите приказни од пред 25 години, Вашите понови дела сè уште одржуваат одредено ниво на интензитет и неудобност. Особено мислам на сцената со секс во романот „На Чезил Бич“.

Некои мрачните елементи од овие приказни сè уште живеат, без разлика дали станува збор за почетокот на „Истрајна љубов“ или сцената од крајот на „Сабота“, па дури и во некои елементи од „Искупување“. Но, мислам дека тоа ќе се менува. Ги согледуваш вообичаените патокази на животот: имаш деца, откриваш дека без разлика дали го сакаш тоа или не, имаш огромна инвестиција во човечкиот проект која на некој начин е успешна. Можеби како што старееш стануваш малку потолерантен. Песимизмот почнуваш да го чувствуваш како беџ што можеби не го носиш толку лесно. Има нешто привлечно и лекомислено во врска со песимизмот кога имаш 21 година. А кога ќе остариш се чувствуваш можеби малку поспецифично и имаш надеж дека нештата ќе процветаат. Не сакаш цврсто да се држиш до тоа.

Сакам да Ви прочитам еден цитат од Џејмс Вуд во „Њујоркер“ во врска со последната книга на Филип Рот: „Во колкав обем секое јас е чиста измислица? Дали оваа измислица е реална за нас како и самата реалност? Но, во тој случај, колку реалност можеме да поднесеме? Рот знае дека овој вид истражување, предизвикува интензивна желба кај неговите читатели да ги дополнат измислените ликови и да им обезбедат реалност.“ Многу работи во „Искупување“ се однесуваат на прашањето што е реално во фикцијата, па ме интересира што мислите за книжевниот реализам денес.

Типот на книжевност што ми се допаѓа и типот на книжевност што често го пишувам ги има своите корени во реализмот, секако, во психолошкиот реализам. Немам никаков интерес за магичниот реализам и за натприродното – претпоставувам дека тоа се должи на мојот атеизам. Мислам дека светот, онаков каков што е, многу е тешко да се улови во некој вид заеднички озаконета реалност. Тоа ме фасцинира. Тукушто препрочитав неколку романи на Сол Белоу, „Планетата на господинот Самлер“ и “The Dean’s December“. Навистина ме возбудува неговата ангажираност во важната задача да се долови што значи да се живее во Чикаго во 20 век или дури во Букурешт, какви се условите, како изгледа сето тоа, што сега се случува. Модернизмот го одбегнуваше ова – состојбата на нештата, она што цврсто може да се фати со раката. Прилично сум посветен на тоа. Но, исто така и на она што е психолошки реално – малите отпечатоци на свеста, застранувањата и каприците на мислата што кога ги наоѓаш кај друг писател, а се изработени квалитетно, едноставно знаеш дека се добри. Не само затоа што и самиот си ја имал оваа мисла, туку и затоа што начинот на размислување изгледа толку типично човечки.

Го спомнавте Белоу. Кои се писателите кои особено ги почитувате, луѓето кои сè уште ги почитувате?

Се разбира, тој исклучителен триптих, еден од нив веќе е мртов – Белоу, Рот и Апдајк. Нивните гласови ме следеа цело време додека пишував, од времето кога почнав да го правам тоа. Ги читав „Портноевата болка“, „Зајко трчај“ и Г. Самлер, немаше нешто слично што се случуваше во Британија или во Европа, колку што јас знаев. Тоа беше поврзано го големината на амбицијата, богатството на имагинацијата, како и на злобното чувство за хумор, особено кај Портној. Се однесува на тој вид реализам, желбата да се биде во тек со актуелните услови, да се зграпчи градот или мигот во конкретното време. Ние немавме нешто толку блескаво. Па така, продолжив да верувам во овие момци.

Какви се Вашите навики на интернет? Сурфате многу?

Многу ми се допаѓа „Edge“, „Arts and Letters“ е одличен извор на информации, како и мноштвото американски списанија. Ми се допаѓа традиционалниот „The New Republic“ итн. Прилично редовно ги читам.

Дали читате текстови на интернет?

Не читам многу блогови. Не ми се допаѓа тонот – гласното врескање кое доминира во текстовите и коментарите на интернет. Не ми се допаѓаат заканите што произлегуваат од таканаречените новинарски текстови. Изгледа дека кога луѓето знаат дека не можат да бидат повикани на одговорност, кога немаат контакт со очите, од нив излегуваат прилично гадни, свирепи, агресивни аспекти за кои мислам дека едноставно не припаѓаат на светот на рецензирање на книги.

Тукушто прочитав еден цитат од Вас: „Атеистите имаат исто толку свест, можеби и повеќе, од луѓето со длабоки религиозни уверувања“, и забележав дека во последно време зборувате малку повеќе за атеизмот. Исто така напишавте и есеј за книгата насловен како „Атеист за во џеб“. Што мислите за движењето „Нови атеисти“, кое доби толку многу публицитет и продаде толку многу книги во последните неколку години. Мислите дека се разликува од видовите атеизам во минатото?

Малку сум збунет во врска со она што се нарекува „Нов атеизам“. Има долга традиција на слободно размислување, и аргументите против религијата имаат тенденција да бидат исти, но да се повторуваат со текот на годините. Но, мислам дека се појавија многу добри, артикулирани книги – Хаченс, Довкинс, Денет, Сем Харис итн. Она од што тие се изненадија е дека во САД, и десно од Југот исто така, имам огромен број луѓе кои мислат на ист начин како нив. Не мислам дека одеднаш овој куп книги ги убедиле – чувствата си постоеле – но, нивниот глас не се слушал, не биле добро насочени. Кога Хаченс ја претставуваше својата книга низ Појасот на Библијата и почна да дебатира со баптистички свештеници во црквите, имаше огромна публика, поголемиот дел од нив кои зборуваа со него по настапите на некој начин беа иритирани што местото во САД во кое тие живеат се вика Појасот на библијата. Мислам дека таму постоеше нешто што луѓето не го земаа предвид. Навистина е прилично охрабрувачки што Америка е замислена да биде секуларна република со многу долга традиција на поддршка на секаква слобода на говорот.

Дали религијата ја согледувате како непроменлива, или сметате дека има можност да се смени ставот на луѓето за религијата?

Мислам дека е вкоренета, а мислат дека е ужасно лошо тоа да се потиснува. Се обидовме да го направиме тоа и предизвикавме низа политички притисоци. Изгледа дека е прилично длабоко вкоренета во човековата природа. Изгледа дека е дел од секоја култура, па затоа не се надевам дека ќе исчезне. А сепак, истовремено, ако е вкоренета во човековата природа, зошто постојат толку многу луѓе кои не веруваат во неа? Мислам дека е важно луѓето кои немаат религиозни убедувања да зборуваат и да ги искажуваат своите вредности. Тоа е малку проблематично, називот „Атеист“ – никој навистина не сака да биде дефиниран преку она нешто во кое не верува. Сè уште не сме смислиле име, но не очекувате баптистички свештеник да се шета наоколу нарекувајќи се анти дарвинист. Но, клучно е луѓето кои немаат бог на небото и не веруваат во низа натприродни нешта да ги бранат своите уверувања во морални вредности и во љубовта или во трансценденцијата што можеби ја доживуваат кога се стојат пред некој пејзаж, кога гледаат уметничко дело, слушаат музика, набљудуваат скулптура или што и да е. Бидејќи тие не веруваат во живот по смртта, тоа ги тера повеќе да вложуваат во самиот живот. Малата искра што ја имаме станува уште повредна кога не можеш да ги замениш миговите за вечност.

Извор: tnr.com